PB L 307 van 20060308, blz. 196

Beschikking van de Commissie van 8 maart 2006 Betreffende de Staatssteun die door Duitsland is verleend aan Magog Schiefergruben GmbH & Co. KG (Kennisgeving geschied onder nummer C(2006) 641) (Slechts de tekst in de Duitse taal is authentiek) (Voor de EER relevante tekst) (2006/744/EG)

DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN,

Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, en met name op artikel 88, lid 2, eerste alinea,

Gelet op de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte, en met name op artikel 62, lid 1, onder a),

Na de belanghebbenden overeenkomstig de genoemde artikelen te hebben aangemaand hun opmerkingen te maken1, en gezien deze opmerkingen,

Overwegende hetgeen volgt:

I.PROCEDURE

(1) De Commissie heeft bij brief van 12 november 2003 een klacht betreffende eventuele overheidssteun voor Schiefergruben Magog GmbH & Co. KG (hierna: „Magog”) ontvangen van een Duitse concurrent van Magog. De Commissie verzocht Duitsland op 25 november 2003 om inlichtingen, die door Duitsland werden toegezonden bij brief van 4 maart 2004, welke op dezelfde dag werd geregistreerd.

(2) Op 6 oktober 2004 heeft de Commissie ten aanzien van de steun in kwestie de formele onderzoeksprocedure ingeleid. Het besluit van de Commissie tot inleiding van de procedure werd in het Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen bekendgemaakt2. De Commissie verzocht alle belanghebbenden hun opmerkingen over de eventuele staatssteun kenbaar te maken. Zij ontving bij brief van 14 december 2004, die op 16 december 2004 werd geregistreerd, opmerkingen van Rathscheck Schiefer und Dach-Systeme KG, I.B. Rathscheck Söhne KG Moselschiefer-Bergwerke en Theis-Böger GmbH (hierna: „Rathscheck en Theis-Böger”); bij brief van 7 december 2004, die op 13 december 2004 werd geregistreerd, ontving de Commissie opmerkingen van een belanghebbende die anoniem wenst te blijven.

(3) De opmerkingen werden bij brieven van 3 januari 2005 en 7 juli 2005 aan Duitsland toegezonden. Duitsland reageerde hierop bij brieven van 11 maart 2005, die op dezelfde dag werd geregistreerd, en van 31 augustus 2005, die op 1 september 2005 werd geregistreerd.

(4) Het antwoord van Duitsland op de inleiding van de formele onderzoeksprocedure werd gezonden bij brief van 6 december 2004, die op 13 december 2004 werd geregistreerd. De Commissie verzocht op 5 oktober 2005 om nadere inlichtingen, welke Duitsland de Commissie zond bij brief van 15 november 2005, die op 16 november 2005 werd geregistreerd. De bijlagen werden toegezonden bij brief van 18 november 2005, die op 24 november 2005 werd geregistreerd. Bij brief van 21 december 2005, die op dezelfde dag werd geregistreerd, verstrekte Duitsland nadere gegevens.

II.BESCHRIJVING VAN DE STEUN

2.1.De begunstigde onderneming

(5) De begunstigde onderneming, Magog, waarvan het hoofdkantoor zich bevindt in Bad Fredeburg, Noord-Rijnland-Westfalen, is actief in de productie van dakleisteen. In 2002 had de onderneming 43 werknemers en een totale balans van minder dan 5 miljoen EUR. Aangezien de onderneming ook aan het onafhankelijkheidscriterium beantwoordt, moet zij als kleine onderneming worden aangemerkt in de zin van de aanbeveling van de Commissie van 6 mei 2003 betreffende de definitie van kleine, middelgrote en micro-ondernemingen3.

2.2.Het project

(6) Op verzoek van de Westfälischer Schieferverband e.V. (Westfaalse vereniging van leisteenproducenten) verleende de deelstaat Noord-Rijnland-Westfalen in 2002 en 2003 steun aan een project voor de ontwikkeling van een nieuwe technologie voor het snijden van dakleisteen (project „ontwikkelen en testen van CNC-productie met robotondersteuning van dakleisteen”). Het project werd door Magog, een lid van het Westfälischen Schieferverband, in samenwerking met een universiteit voor toegepaste wetenschap uitgevoerd.

(7) Volgens Duitsland was het doel van het project de ontwikkeling van een innoverende technologie voor de bewerking van dakleisteen, die de gezondheidsrisico's voor de werknemers zou verminderen. Tot dat ogenblik geschiedde de voorbereiding van de leisteen hoofdzakelijk met de hand, wat voor de werknemers lichamelijk belastend was. Duitsland betoogt dat het project wezenlijk heeft bijgedragen aan de verbetering van de veiligheid op de werkplek en als zodanig model staat voor de gehele sector van de dakleisteen.

(8) Volgens de aanvraag bestond het project „ontwikkelen en testen van CNC-productie met robotondersteuning van dakleisteen” uit drie fasen: In de eerste fase zou een prototype worden ontwikkeld. In de tweede fase zou een hal worden gebouwd, waarna in de derde fase de nieuwe technologie zou worden toegepast.

(9) Alleen de eerste fase werd door de deelstaat Noord-Rijnland-Westfalen gesubsidieerd. De kosten voor de eerste fase waren aanvankelijk op 1.293.110 EUR geraamd, waarvan de deelstaat 60 %, dat wil zeggen 775.866 EUR, voor zijn rekening zou nemen. Uiteindelijk beliepen de kosten van de eerste fase 1.223.945 EUR, waarvan 702.093 EUR (57 %) door de deelstaat Noord-Rijnland-Westfalen werd gefinancierd.

(10) De definitieve kosten van de eerste fase kunnen als volgt worden uitgesplitst

(11) Magog gaf opdracht tot het verrichten van een uitvoerbaarheidsstudie betreffende de ontwikkeling van een digitaal gestuurde installatie met robotondersteuning voor de productie van dakleisteen, die in maart 2002 werd voltooid. De kosten van de studie beliepen 25.565 EUR.

(12) Na de uitvoerbaarheidsstudie werd op het terrein van Magog een prototype ontwikkeld en gebouwd, dat niet voor commercieel gebruik maar alleen voor proeven was bestemd (installatie 1). De tests vonden in november en december 2002 plaats en het prototype werd in januari 2003 gedemonteerd. De kosten van het prototype beliepen 464.410 EUR.

(13) Op basis van de bij de proeven met het prototype opgedane ervaring ging de onderneming over tot de bouw van een installatie voor commerciële productie. Bij de proeven met het prototype was gebleken dat wegens de uiteenlopende maten van de dakleisteen minstens twee installaties voor de commerciële productie nodig zouden zijn. De eerste installatie die voor de commerciële productie zou worden gebruikt werd in januari 2003 opgezet (installatie 2), de tweede in april 2003 (installatie 3). In de loop van 2003 werden de installaties 2 en 3 verder getest om de werking ervan verder te verbeteren. Sedert begin 2004 loopt het productieproces van installaties 2 en 3 zonder problemen. De kosten van de installaties 2 en 3 belopen 733.970 EUR.

(14) Fase 1, die in de punten 8 tot en met 13 wordt beschreven, maakte deel uit van een algemeen plan voor de modernisering van het productieproces van Magog, dat nog andere fasen omvatte. Fasen 2 en 3 startten in 2003 en werden in 2005 afgesloten. Daarnaast investeerde de onderneming sinds 2002 in de winning van leisteen (bouw van gangen). Volgens de door Duitsland verstrekte gegevens omvatten fasen 2 en 3 en de bouw van gangen de volgende investeringen die deel uitmaakten van het algemene moderniseringsplan

(15) De voor „hal 2002” aangegeven kosten van 16.576 EUR hebben betrekking op de reparatie en renovatie van een zaaghal in 2002 (punt 1 van tabel 2).

(16) De investeringen in „hal 2005” hebben betrekking op een voormalige opslaghal die in 2004 en 2005 aanzienlijk is verbouwd en thans voor de productie wordt gebruikt (punt 2). Deze werkzaamheden werden noodzakelijk om er het nieuwe productieproces op basis van de nieuw ontwikkelde robots onder te brengen. De verbouwing van de hal omvat ook het opzetten van een nieuwe zaagmachine (punt 3) die voor het plaatsen van de nieuwe robots noodzakelijk werd.

(17) Voor het nieuwe productieproces was ook de bouw van nieuwe waterbehandelingsinstallaties noodzakelijk voor het koelen van de nieuwe zaagmachine (punt 4). De nieuwe zaagmachine is groter dan de oude en heeft derhalve meer water nodig. De kosten van de aansluiting voor kantoren (punt 5) hangen ook samen met de investeringen in de hal 2005 en de zaagmachine.

(18) Het extractiegereedschap (punt 6) is een machine die wordt gebruikt voor de extractie van de leisteen in de mijn; zij werd in 2004 door Magog aangekocht.

(19) Bij de kosten voor octrooien — punt 7 — betreft het administratieve kosten voor de registratie van de octrooien die aan het project zijn verbonden.

(20) De kosten van de winning van leisteen van 2002 tot en met 2005 omvatten mede de investeringen voor de bouw van gangen (punt 8). De kosten voor de aanleg van gangen voor 2006 en 2007 zijn de geraamde kosten die de onderneming in deze twee jaren voor de uitbreiding van de mijn moet maken (punt 9). De kosten voor projectleider en ingenieur in 2004/2005 (punt 10) hangen samen met de onder de punten 8 en 9 genoemde mijnbouwactiviteiten.

(21) De kosten voor het slopen van het gebouw (punt 11) werden in juli 2005 gemaakt en hadden betrekking op de sloop van een niet nader aangeduid gebouw.

(22) Het honorarium van de architect (punt 12) kan verder worden uitgesplitst in een bedrag van 3.600 EUR voor de bouw van „hal 2005” en 2.133 EUR voor andere posten.

2.3.De financiële maatregel

(23) De deelstaat Noord-Rijnland-Westfalen verleende een subsidie ten belope van 702.093 EUR op basis van het „Technologieprogramm Bergbau” (technologieprogramma voor mijnbouw). Met dit programma werd beoogd projecten te ondersteunen die bijdragen aan de verbetering van de veiligheid en de bescherming van de gezondheid van werknemers en milieu in deze sector. De potentiële begunstigden waren technische en wetenschappelijke gemeenschapsinstellingen. Het programma liep eind 2003 af.

(24) Het besluit om de subsidie te verlenen werd op 19 december 2001 genomen. De subsidie werd tussen augustus 2002 en december 2003 naarmate het project vorderde in verschillende gedeelten uitbetaald.

(25) Magog heeft alle eigendomsrechten betreffende de resultaten van het project en gebruiksrechten. Een deel van de inkomsten die de de exploitatie van de resultaten potentieel oplevert dient Magog aan de deelstaat Noord-Rijnland-Westfalen over te maken. Aan de subsidie was de voorwaarde gekoppeld dat de resultaten van het project breed moesten worden verspreid. Magog moet de resultaten in ten minste één erkend Duits vakblad publiceren. Volgens de door Duitsland verschafte gegevens heeft Magog licenties aan een concurrent verstrekt. Een artikel over de resultaten is in het tijdschrift van de mijnbouwvereniging „Bergbau” verschenen.

III.REDENEN VOOR DE INLEIDING VAN DE FORMELE ONDERZOEKSPROCEDURE

(26) De Commissie heeft de formele onderzoeksprocedure ingeleid omdat zij twijfels had over de bewering van Duitsland dat de financiële maatregel geen staatssteun was. Naar de mening van de Commissie heeft de financiële maatregel Magog een selectief voordeel verschaft aangezien de invoering van de nieuwe technologie de productiviteit van de onderneming verhoogde en haar concurrentiepositie verbeterde, zonder dat de onderneming alle kosten daarvan behoefde te dragen. Ook was de Commissie van oordeel dat het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig werd beïnvloed.

(27) Wat de mogelijke afwijkingen als bedoeld in artikel 87, lid 3, van het EG-Verdrag betreft, merkte de Commissie allereerst op dat Magog niet is gevestigd in een steunregio in de zin van artikel 87, lid 3, onder a) of c), van het EG-Verdrag.

(28) De Commissie was van oordeel dat het project zou kunnen worden aangemerkt als investeringsproject in de zin van Verordening (EG) nr. 70/2001 van de Commissie van 12 januari 2001 betreffende de toepassing van de artikelen 87 en 88 van het EG-Verdrag op staatssteun voor kleine en middelgrote ondernemingen4, doch betwijfelde dat de toelaatbare maxima van 7,5 % bruto-steunintensiteit van de subsidiabele investeringskosten voor middelgrote ondernemingen en tot 15 % bruto-steunintensiteit voor kleine ondernemingen in acht waren genomen.

(29) De Commissie was voorts van mening dat een deel van het project mogelijk zou kunnen worden aangemerkt als precommerciële ontwikkelingsactiviteiten in de zin van de communautaire kaderregeling inzake overheidssteun voor onderzoek en ontwikkeling5 (kaderregeling O&O), volgens de bepalingen waarvan staatssteun voor fundamenteel onderzoek, industrieel onderzoek en preconcurrentiële ontwikkeling is toegestaan. De Commissie betwijfelt echter of de toegestane maximum steunintensiteit van 35 % voor kleine en middelgrote ondernemingen (KMO's) in acht is genomen.

(30) De Commissie voegde hieraan toe dat zij de globale verenigbaarheid van de steun met het algemeen belang, en met name de in artikel 137 van het EG-Verdrag vastgelegde bescherming van de veiligheid en de gezondheid van de werknemers, zal onderzoeken.

IV.OPMERKINGEN VAN BELANGHEBBENDEN

(31) De Commissie ontving opmerkingen van Rathscheck en Theis-Böger alsook van een concurrent die anoniem wenst te blijven.

4.1.Rathscheck en Theis-Böger

(32) In hun opmerkingen naar aanleiding van de inleiding van de formele onderzoeksprocedure verklaren Rathscheck and Theis-Böger dat de markt voor dakleisteen één enkele markt is en dat er geen aparte markt is voor dakbedekking in de Oudduitse stijl („Altdeutsche Deckung”). Zelfs al was „Altdeutsche Deckung” een afzonderlijke markt, dan zou de subsidie toch nog tot concurrentievervalsing leiden, aangezien de nieuwe robot ook voor de productie van gewone dakleisteen zou kunnen worden gebruikt en de Spaanse leisteenproducenten niet alleen op de markt voor het eindproduct, maar ook op de markt voor het tussenproduct actief zijn. Rathscheck en Theis-Böger wijzen er in dit verband op dat zij „Altdeutsche Deckung” in toenemende mate met Spaanse ruwe leisteen maken.

(33) Wat de mogelijke verenigbaarheid van de steun met de gemeenschappelijke markt betreft, betogen Rathscheck en Theis-Böger dat de steun niet verenigbaar is omdat deze Magog in de gelegenheid stelt haar producten op de markt tegen prijzen te bieden die lager zijn dan die van haar concurrenten, en zelfs lager dan die van de Spaanse ondernemingen.

(34) Rathscheck en Theis-Böger verwerpen het argument van Duitsland dat de subsidie Magog geen voordeel heeft verschaft. Magog zelf ontkent niet dat de subsidie aan een duidelijke verbetering van haar winstgevendheid heeft bijgedragen.

(35) Rathscheck en Theis-Böger geven voorts achtergrondinformatie over de markt voor dakleisteen. Zij wijzen erop dat de totale productie van dakleisteen in de EU sinds 2001 is gedaald. Spanje neemt 95 % van de productie in de EU voor zijn rekening en is het enige land met een aanzienlijk exportoverschot. Alle producenten van dakleisteen in de EU zijn kleine en middelgrote ondernemingen.

(36) Rathscheck en Theis-Böger betwisten dat de ontwikkeling van een digitaal gestuurde productie van dakleisteen met robotondersteuning een echte innovatie is. Gewone dakleisteen wordt in Spanje al enkele jaren met behulp van zeer moderne machines vervaardigd. Ten aanzien van het feit dat een deel van het project preconcurrentiële ontwikkeling zou zijn, wijzen Rathscheck en Theis-Böger erop dat de toegestane steunintensiteiten in ieder geval niet in acht zijn genomen.

(37) Rathscheck en Theis-Böger wijzen het argument van Duitsland, dat de steun tot een verbetering van de arbeidsomstandigheden van de werknemers heeft geleid, van de hand. Zij betogen dat de steun derhalve niet als verenigbaar met de gemeenschappelijke markt kan worden beschouwd omdat deze aan de doelstelling van de bescherming van de gezondheid en veiligheid van de werknemers. als bedoeld in artikel 137 van het EG-Verdrag, zou voldoen.

4.2.Concurrent die anoniem wenst te blijven

(38) In zijn opmerkingen naar aanleiding van de inleiding van de formele onderzoeksprocedure wijst de concurrent die anoniem wenst te blijven erop dat de Duitse bouwsector en de markt voor dakbedekking al enkele jaren achteruitgaan. Het verlenen van een subsidie aan een Duitse producent zou daarom bijzonder schadelijk zijn. Zelf produceert de concurrent ruwe leisteen die voor de vervaardiging van „Altdeutschem Schiefer” wordt gebruikt.

V.OPMERKINGEN VAN DUITSLAND

(39) In zijn reactie op de inleiding van de formele onderzoekprocedure betoogt Duitsland dat de subsidie geen staatssteun is omdat deze geen gevolgen heeft voor het handelsverkeer tussen de lidstaten. De leisteen die Magog met de nieuw ontwikkelde installatie produceert is een speciale dakleisteen van hoge kwaliteit, de zogenoemde „Altdeutsche Decksteine”. De markt voor deze soort leisteen zou een regionale markt zijn en beperkt zijn tot bepaalde gebieden in Duitsland. Er is derhalve geen beïnvloeding van de handel tussen lidstaten.

(40) Ingeval de Commissie van oordeel is dat het handelsverkeer tussen de lidstaten wordt beïnvloed, dan zou de door Duitsland verleende subsidie toch overeenkomstig artikel 87, lid 3, punt c), van het EG-Verdrag als verenigbaar met de gemeenschappelijke markt kunnen worden verklaard. De maatregel voldoet aan de voorwaarden van een studie die voorafgaand aan preconcurrentiële ontwikkeling wordt verricht, in de zin van punt 5.4 van de kaderregeling O&O en van een activiteit op het gebied van preconcurrentiële ontwikkeling van een kleine onderneming. Bovendien zou de steun rechtstreeks verenigbaar met de gemeenschappelijke markt kunnen worden beschouwd in de zin van artikel 87, lid 3, onder c), van het EG-Verdrag. De subsidie draagt immers bij aan een belangrijke doelstelling van de Gemeenschap die in artikel 137 van het EG-Verdrag is vervat en heeft betrekking op een economische activiteit waar, zelfs indien zij de concurrentie zou beïnvloeden, op EU-niveau geen intensieve concurrentie is. Duitsland verstrekt tevens een uitvoerige beschrijving van het project, specificatie van de kosten en gegevens over de KMO-status van de onderneming.

(41) In zijn antwoord op de opmerkingen van Rathscheck en Theis-Böger onderstreept Duitsland dat de handel tussen lidstaten niet wordt beïnvloed. Duitsland wijst erop dat er in de regionale markt intensieve concurrentie is. Naar de mening van Duitsland leidt de uitvoering van het project niet tot vermindering van de productiekosten van Magog. Bovendien was het project ook subsidiabel overeenkomstig de kaderregeling O&O, en kan de steun volgens Duitsland om die reden als verenigbaar met de gemeenschappelijke markt worden aangemerkt. Duitsland uit twijfels ten aanzien van de juistheid van hetgeen Rathscheck en Theis-Böger stellen waar zij beweren dat zij „Altdeutsche Deckung” met Spaanse ruwe leisteen vervaardigen.

(42) In zijn reactie op de opmerkingen van de concurrent die anoniem wenst te blijven merkt Duitsland op dat de gesubsidieerde robot niet zal worden gebruikt voor de productie van gewone leisteen die in Spanje het meest wordt gebruikt. Er is derhalve geen concurrentievervalsing met betrekking tot Spaanse leisteen. De verklaring van de concurrent die anoniem wenst te blijven, dat hij leisteen produceert die in Duitsland voor de vervaardiging van „Altdeutscher Schiefer” wordt gebruikt, is naar de mening van Duitsland onjuist.

VI.BEOORDELING

6.1.Bestaan van steun in de zin van artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag

(43) Overeenkomstig artikel 87, lid 1 van het EG-Verdrag zijn steunmaatregelen van de staten of in welke vorm ook met staatsmiddelen bekostigd, die de mededinging door begunstiging van bepaalde ondernemingen of bepaalde producties vervalsen of dreigen te vervalsen, onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt, voorzover deze steun het handelsverkeer tussen de lidstaten onderling ongunstig beïnvloedt. Volgens vaste rechtspraak van het Hof van Justitie is voor de toepassing van deze bepaling de voorwaarde van ongunstige beïnvloeding van het handelsverkeer vervuld zodra de begunstigde onderneming een economische activiteit uitoefent die het voorwerp is van handel tussen lidstaten.

(44) Volgens de Commissie leveren het project en de subsidie van de deelstaat Noord-Rijnland-Westfalen Magog een voordeel op. De subsidie heeft de onderneming bij de modernisering van haar productieproces door het opzetten van nieuwe installaties ondersteund. Dit wordt bevestigd door de eigen website van de onderneming, waar zij verklaart dat het project was bedoeld om het snijproces te automatiseren, waardoor de onderneming de dakleien van hoge kwaliteit tegen lagere kostprijs kon produceren en zo haar concurrentiepositie kon versterken. De subsidie begunstigt Magog wel degelijk omdat de onderneming deze niet op de markt zou hebben gekregen en dreigt derhalve de concurrentie te vervalsen.

(45) Wat de kwestie van de beïnvloeding van het handelsverkeer tussen lidstaten betreft, is de Commissie van mening dat de speciale dakleisteen van hoge kwaliteit die Magog produceert geen afzonderlijke markt vormt, maar een onderdeel is van de markt voor dakleisteen. Duitsland betoogt dat de productie en distributie van „Altdeutsche Deckung” beperkt is tot bepaalde gebieden en dat gelet op de prijs en de bestemming van deze steen aan de vraagzijde „Altdeutsche Deckung” niet door gewone dakleisteen kan worden gesubstitueerd. Niettemin is de Commission van oordeel dat het feit dat „Altdeutsche Deckung” duurder is dan de gebruikelijke dakleisteen en er alleen door bepaalde consumenten met een bijzondere historische belangstelling naar wordt gevraagd geen rechtvaardiging is om deze als een afzonderlijke markt te beschouwen.

(46) Volgens de klager beloopt de totale productie van dakleisteen in de Gemeenschap 743.000 ton. Spanje is veruit de grootste producent van dakleisteen en exporteert een aanzienlijk deel van zijn productie. Duitsland produceert ongeveer 9.000 tot 10.000 ton dakleisteen. Volgens Duitsland werd in 2002 meer dan 100.000 ton dakleisteen uit Spanje in Duitsland ingevoerd. De Commissie komt dan ook tot de slotsom dat er in de markt voor dakleisteen handelsverkeer tussen lidstaten is en dat Magog concurreert met producenten uit andere lidstaten.

(47) De maatregel is door de deelstaat Noord-Rijnland-Westfalen uitgevoerd. Zij wordt derhalve met overheidsmiddelen gefinancierd en moet aan de staat worden toegerekend.

(48) Gelet op het voorgaande komt de Commissie tot de conclusie dat de subsidie staatssteun is in de zin van artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag en dientengevolge moet de verenigbaarheid ervan met de gemeenschappelijke markt worden onderzocht.

6.2.Uitzonderingen uit hoofde van artikel 87, lid 2 en lid 3, van het EG-Verdrag

(49) Artikel 87, leden 2 en 3, van het EG-Verdrag bevatten afwijkingen van het algemene verbod op staatssteun van lid 1.

(50) De uitzonderingen in artikel 87, lid 2, van het EG-Verdrag zijn in het onderhavige geval niet van toepassing omdat de steun noch van sociale aard is en bestemd voor individuele gebruikers, noch bedoeld is voor het herstel van de schade veroorzaakt door natuurrampen of andere buitengewone gebeurtenissen noch gaat het om steun aan de economie van bepaalde streken van de Bondsrepubliek Duitsland die nadeel ondervinden van de deling van Duitsland.

(51) Wat de mogelijke uitzonderingen van artikel 87, lid 3, van het EG-Verdrag betreft, moet allereerst worden opgemerkt dat het project niet in een steunregio overeenkomstig artikel 87, lid 3, onder a) of c), van het EG-Verdrag wordt uitgevoerd en derhalve niet voor regionale steun in aanmerking komt.

Onderzoek en ontwikkeling

(52) Verordening (EG) nr. 70/2001 van de Commissie van 12 januari 2001 betreffende de toepassing van de artikelen 87 en 88 van het EG-Verdrag op staatssteun voor kleine en middelgrote ondernemingen, als gewijzigd bij Verordening (EG) nr. 364/2004 van de Commissie6, die de werkingssfeer ervan naar steun voor onderzoek en ontwikkeling uitbreidt, maakt staatssteun aan KMO's voor fundamenteel onderzoek, industrieel onderzoek en preconcurrentiële ontwikkeling toelaatbaar. Alhoewel de steun waarvan hier sprake is, verleend is voor de inwerkingtreding van Verordening (EG) nr. 364/2004, is Verordening (EG) nr. 70/2001 als gewijzigd van toepassing omdat, overeenkomstig het bepaalde in artikel 9 bis, lid 2, van deze verordening, individuele steun die vóór de datum van inwerkingtreding van Verordening (EG) nr. 364/2004 zonder de goedkeuring van de Commissie en in strijd met artikel 88, lid 3, van het Verdrag is verleend, met de gemeenschappelijke markt verenigbaar is indien aan de voorwaarden van Verordening (EG) nr. 70/2001 als gewijzigd is voldaan.

(53) In artikel 2 van Verordening (EG) nr. 70/2001 wordt fundamenteel onderzoek gedefinieerd als een uitbreiding van de algemene wetenschappelijke en technische kennis zonder industriële of commerciële doelstellingen. Onder industrieel onderzoek wordt verstaan geprogrammeerd of kritisch onderzoek dat gericht is op het opdoen van nieuwe kennis met het doel deze kennis bij de ontwikkeling van nieuwe producten, processen of diensten te gebruiken, of om bestaande producten, processen of diensten aanmerkelijk te verbeteren. Aangezien het project betrekking heeft op de ontwikkeling van een prototype en twee installaties die in het productieproces zullen worden ingezet, vormt het duidelijk geen fundamenteel of industrieel onderzoek.

(54) In hetzelfde artikel wordt preconcurrentiële ontwikkeling gedefinieerd als de omzetting van de resultaten van industrieel onderzoek in plannen, schema's of ontwerpen voor nieuwe, gewijzigde of verbeterde producten, processen of diensten, of deze nu voor verkoop of gebruik zijn bestemd, met inbegrip van de fabricage van een eerste prototype dat niet voor commerciële doeleinden kan worden aangewend. Voorts kan daaronder de conceptuele formulering of het ontwerp van alternatieve producten, processen of diensten worden verstaan en eerste demonstratie- of proefprojecten, voorzover deze projecten niet voor industriële toepassing of commerciële exploitatie kunnen worden gebruikt of geschikt gemaakt.

(55) De Commissie merkt op dat de eerste fase van het project bestond uit de ontwikkeling van een prototype, gevolgd door de ontwikkeling van twee installaties die in het productieproces werden geïntegreerd. Het opzetten van de laatstgenoemde twee installaties kan niet als preconcurrentiële ontwikkeling worden aangemerkt omdat zij bij de productie worden gebruikt. Niettemin kan de ontwikkeling van het prototype naar de mening van de Commissie als preconcurrentiële ontwikkeling worden beschouwd. Het prototype maakt deel uit van een project voor een verbeterd productieproces. Het zal niet bij de productie worden gebruikt, aangezien het in 2003 is ontmanteld. Wat het innovatieve karakter betreft, merkt de Commissie op dat volgens Duitsland het ontwikkelde prototype aanzienlijk verschilt van machines welke in Spanje worden gebruikt voor de productie van gewone leisteen en die niet geschikt zouden zijn voor de productie van „Altdeutsche Deckung”. Bovendien heeft Magog na de uitvoering van het project ook octrooien verkregen.

(56) Volgens artikel 5 bis, lid 3, van Verordening (EG) nr 70/2001 is de maximaal toegestane bruto-steunintensiteit voor preconcurrentiële ontwikkeling in kleine en middelgrote ondernemingen 35 % bruto van de in aanmerking komende kosten van het project. Krachtens artikel 5 bis, lid 4, mag deze steunintensiteit worden verhoogd met 10 procentpunten indien de resultaten van het project ruim worden verspreid via technische en wetenschappelijke conferenties of bekendgemaakt in wetenschappelijke en technische tijdschriften met collegiale toetsing.

(57) Voor een deel van de resultaten van het project zijn aan een andere onderneming licenties verstrekt. De resultaten van het project moeten voorts in een vaktijdschrift worden gepubliceerd. De Commissie komt dan ook tot de slotsom dat de steunintensiteit van 35 % met 10 procentpunten kan worden verhoogd, wat een maximum toegestane steunintensiteit van 45 % oplevert. Aangezien de kosten van het prototype 464.410 EUR beliepen, bedraagt de toegestane steun 208.985 EUR.

(58) Daarenboven kan de uitvoerbaarheidsstudie die deel uitmaakte van fase 1 worden beschouwd als een technische haalbaarheidsstudie ter voorbereiding van een preconcurrentiële-ontwikkelingsactiviteit in de zin van artikel 5 ter van Verordening (EG) nr. 70/2001 als gewijzigd, waarvoor een steunintensiteit van tot 75 % is toegestaan. De kosten van de uitvoerbaarheidsstudie beliepen 25.565 EUR, wat een toelaatbaar steunbedrag van 19.174 EUR oplevert. In totaal beloopt de op grond van genoemde verordening toelaatbare steun derhalve 228.158 EUR.

Investeringen in materiële en immateriële activa

(59) Zoals reeds in punt 55 werd aangegeven, kan de bouw van de installaties 2 en 3 die voor de commerciële productie worden gebruikt niet als preconcurrentiële ontwikkeling worden beschouwd en komt deze derhalve niet voor O&O-steun in aanmerking. Niettemin kan de bouw van deze installaties overeenkomstig Verordening (EG) nr. 70/2001 als investeringen in materiële en immateriële activa worden aangemerkt aangezien de bouw door de rationalisatie en modernisering van het bestaande proces een fundamentele verandering in het productieproces van Magog teweegbracht.

(60) Krachtens artikel 4 van Verordening (EG) nr. 70/2001 is ten aanzien van steun voor investeringen in materiële en immateriële activa voor kleine ondernemingen een bruto-steunintensitiviteit van ten hoogste 15 % toegestaan. In artikel 2 worden investeringen in materiële activa gedefinieerd als investering in vaste materiële activa in verband met de oprichting van een nieuwe vestiging, de uitbreiding van een bestaande vestiging of het verrichten van een werkzaamheid die een fundamentele wijziging in het product of het productieproces van een bestaande vestiging meebrengt (met name door rationalisatie, diversificatie of modernisering). Als investeringen in immateriële activa worden beschouwd investeringen in technologieoverdracht door de verwerving van octrooirechten, licenties, knowhow of niet-geoctrooieerde technische kennis.

(61) De kosten van de installaties 2 en 3 belopen 733.970 EUR. Duitsland betoogt dat ook de kosten van fase 2 en 3 en van de bouw van gangen moeten worden aangemerkt als investeringen in materiële en immateriële activa in de zin van Verordening (EG) nr. 70/2001 en op basis hiervan voor steun in aanmerking moeten komen.

(62) Naar de mening van de Commissie zijn de kosten in verband met de bouw van een hal voor het nieuwe productieproces (punt 2 in tabel 2), de aankoop van een zaag voor dit proces (punt 3), de investeringen in de behandeling van water (punt 4) en de kosten van de aansluiting voor kantoren (punt 5) wel degelijk investeringen in materiële activa in de zin van Verordening (EG) nr. 70/2001. Deze investeringen maken deel uit van het project voor de rationalisatie en modernisering van het productieproces van Magog en zijn derhalve overeenkomstig Verordening (EG) nr. 70/2001 subsidiabel. Bovendien is naar de mening van de Commissie ook het honorarium van de architect voor de bouw van „hal 2005”, dat wil zeggen 3.600 EUR, subsidiabel omdat het deel uitmaakt van de kosten van „hal 2005”. De kosten van deze maatregelen belopen in totaal 522.859 EUR.

(63) In tegenstelling met Duitsland is de Commissie van oordeel dat de overige kosten van fase 2 en 3 en van de gangenbouw niet subsidiabel zijn. De investeringen voor „hal 2002” (punt 1 van tabel 2) hebben betrekking op de reparatie en renovatie van een bestaande zaaghal in 2002 en zijn als zodanig loutere vervangingsinvesteringen die niet subsidiabel zijn uit hoofde van Verordening (EG) nr. 70/2001.

(64) Het extractiegereedschap is een machine die wordt gebruikt voor het snijden van de leisteen in de mijn (punt 6). Naar de mening van de Commissie is de aankoop van deze machine geen investering in materiële activa zoals bepaald in Verordening (EG) nr. 70/2001 maar zijn de kosten van de aankoop ervan zuivere exploitatiekosten. De aankoop van dit extractiegereedschap is geen onderdeel van het investeringsproject voor de rationalisatie en modernisering van het productieproces van Magog.

(65) Wat de kosten voor de octrooien in de vorm van het advocatenhonorarium voor de registratie van de octrooien (punt 7) betreft: weliswaar zijn deze verbonden met het rationalisatie- en moderniseringsproject, maar zij zijn geen subsidiabele kosten in de zin van Verordening (EG) nr. 70/2001, omdat het geen investering in materiële activa betreft.

(66) De kosten van de bouw van gangen van 2002 tot 2005 (punt 8) en de geraamde kosten van de bouw van gangen in 2006 en 2007 (punt 9) zijn volgens de Commissie normale exploitatiekosten en kunnen niet worden beschouwd als investeringen in materiële activa overeenkomstig Verordening (EG) nr. 70/2001. Dit geldt ook voor de kosten voor projectleider en ingenieur in 2004/2005 die aan de bouw van de gangen verbonden zijn (punt 10).

(67) Daarnaast is de Commissie van oordeel dat de in 2005 gemaakte kosten voor de sloop van het gebouw (punt 11) niet subsidiabel zijn omdat deze sloop geen onderdeel is van het investeringsproject voor de rationalisatie en modernisering van het productieproces. Veeleer maakt deze deel uit van de normale activiteiten van Magog en komt dus niet overeen met de definitie van een investering in materiële en immateriële activa overeenkomstig Verordening (EG) nr. 70/2001. Het resterende deel van het honorarium van de architect (punt 12), dat geen verband met „hal 2005” heeft, maakt naar de mening van de Commissie evenmin deel uit van het investeringsproject, aangezien dit honorarium niet is verbonden met investeringen in het kader van het moderniserings- en rationalisatieproject.

(68) De Commissie komt op basis van het voorgaande dan ook tot de conclusie dat de overeenkomstig Verordening (EG) nr. 70/2001 subsidiabele kosten voor investeringen in materiële en immateriële activa 733.970 EUR voor fase 1 en 522.859 EUR voor fase 2 en 3, dus in totaal 1.256.829 EUR belopen. Aangezien de toelaatbare steunintensiteit voor kleine ondernemingen 15 % bedraagt, beloopt de voor investeringen in materiële en immateriële activa toegestane steun 188.524 EUR.

(69) De Commissie is van oordeel dat geen van de andere communautaire richtsnoeren of verordeningen, zoals die inzake reddings- en herstructureringssteun, milieusteun, opleidingssteun, werkgelegenheidssteun of risicokapitaal, in dit geval van toepassing is.

(70) De Commissie heeft tevens de globale verenigbaarheid van de steun met het algemeen belang onderzocht, en met name de in artikel 137 van het EG-Verdrag vastgelegde bescherming van de veiligheid en de gezondheid van de werknemers. In artikel 137 van het EG-Verdrag is bepaald dat het optreden van de lidstaten op de volgende gebieden door de Gemeenschap wordt ondersteund en aangevuld: a) de verbetering van met name het arbeidsmilieu, om de veiligheid en de gezondheid van de werknemers te beschermen en b) de arbeidsvoorwaarden. De Commissie komt tot de slotsom dat de steun niet op deze basis als verenigbaar kan worden beschouwd aangezien de steun niet primair als doelstelling had de verbetering van het arbeidsmilieu, om de veiligheid en de gezondheid van de werknemers te beschermen, maar gericht was op de rationalisatie en modernisering van het productieproces van Magog. Het feit dat het project (als neveneffect) ook aan een verbetering van de arbeidsvoorwaarden van de werknemers heeft bijgedragen en manuele arbeid en lawaai op de werkplek heeft verminderd, doet niets aan deze conclusie af.

VII.CONCLUSIE

(71) De Commissie merkt op dat Duitsland in strijd met artikel 88, lid 3, van het EG-Verdrag onrechtmatig steun ten belope van 702.093 EUR aan Magog heeft toegekend. De Commissie is van oordeel dat een bedrag van 416.683 EUR (228.158 EUR voor O&O en 188.524 EUR voor investeringen in materiële en immateriële activa7 op grond van Verordening (EG) nr. 70/2001 als verenigbaar met de gemeenschappelijke markt kan worden beschouwd. Het resterende bedrag van 285.410 EUR is onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt en moet worden teruggevorderd -

HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING GEGEVEN:

Artikel 1

De staatssteun ten belope van 416.683 EUR, die Duitsland aan Schiefergruben Magog GmbH & Co. KG heeft verleend, is verenigbaar met de gemeenschappelijke markt op grond van artikel 87, lid 3, onder c), van het EG-Verdrag.

Artikel 2

De staatssteun ten belope van 285.410 EUR, die Duitsland aan Schiefergruben Magog GmbH & Co. KG heeft verleend, is onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt.

Artikel 3

1.
Duitsland neemt alle nodige maatregelen om de in artikel 2 bedoelde en reeds onrechtmatig ter beschikking gestelde steun van de begunstigde terug te vorderen.
2.
De terugvordering geschiedt onverwijld en in overeenstemming met de nationaalrechtelijke procedures voorzover deze procedures een onverwijlde en daadwerkelijke tenuitvoerlegging van de onderhavige beschikking toelaten. De terug te vorderen steun omvat rente vanaf de datum waarop de steun de begunstigde(n) ter beschikking is gesteld tot de datum van de daadwerkelijke terugbetaling ervan.
3.
De in lid 2 genoemde terug te vorderen rente dient overeenkomstig de artikelen 9 en 11 van Verordening (EG) nr. 794/2004 van de Commissie8 te worden berekend.
4.
Duitsland verzoekt de in artikel 2 genoemde ontvanger van de steun binnen twee maanden vanaf de kennisgeving van deze beschikking formeel, de onrechtmatige en onverenigbare steun en de verschuldigde rente terug te betalen.

Artikel 4

Duitsland deelt de Commissie aan de hand van de vragenlijst in de bijlage binnen twee maanden na kennisgeving van deze beschikking mee welke maatregelen het heeft genomen om hieraan te voldoen.

Artikel 5

Deze beschikking is gericht tot de Bondsrepubliek Duitsland.
Brussel, 8 maart 2006.

Voor de Commissie

Neelie Kroes

Lid van de Commissie


  1. PB C 282 van 19.11.2004, blz. 3.

    (terug)
  2. Zie voetnoot 1.

    (terug)
  3. PB L 124 van 20.5.2003, blz. 36.

    (terug)
  4. PB L 10 van 13.1.2001, blz. 33.

    (terug)
  5. PB C 45 van 17.2.1996, blz. 5.

    (terug)
  6. PB L 63 van 28.2.2004, blz. 22.

    (terug)
  7. Omdat de bedragen zijn afgerond, is het totaal niet geheel exact.

    (terug)
  8. PB L 140 van 30.11.2004, blz. 1.

    (terug)